Web design & UX

Dark patterns w sklepie internetowym — co jest zakazane i za co UOKiK nakłada kary

Tekst
Spis treści

Dark patterns, czyli zwodnicze wzorce projektowe — fałszywe liczniki czasu, zmyślone „ostatnie sztuki”, domyślnie zaznaczone płatne dodatki, koszty dopisywane w ostatnim kroku i rezygnacja trudniejsza niż zakup — są w polskim sklepie internetowym zakazane już dziś, choć żadna ustawa nie używa tej nazwy. Podstawą są ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, ustawa o prawach konsumenta i RODO, a UOKiK karze za takie praktyki milionami złotych: ponad 31 mln zł dla Amazona za m.in. liczniki dostawy i informacje o dostępności, prawie 15 mln zł dla właściciela sklepów Renee i Born2Be za niekończące się promocje z zegarami. Poniżej: które przepisy naprawdę działają, sprawy UOKiK, katalog 12 wzorców z bezpieczną alternatywą i checklista przed Black Friday.

Co to są dark patterns i jak UOKiK ich szuka

UOKiK definiuje dark patterns jako sposoby projektowania stron i aplikacji, które mogą skłaniać do nieplanowanego kliknięcia, zakupu czy wyrażenia zgody. Skala problemu nie jest teoretyczna: w przeglądzie 399 sklepów internetowych przeprowadzonym przez Komisję Europejską i krajowe urzędy 148 stron stosowało co najmniej jeden z trzech badanych wzorców — 42 miały fałszywe liczniki czasu, 54 kierowały klienta wyglądem lub językiem ku określonym wyborom, np. subskrypcji albo droższej dostawie, a 70 ukrywało ważne informacje, np. o kosztach dostawy (komunikat Komisji Europejskiej z 30.01.2023).

UOKiK nie działa wyłącznie na podstawie skarg. Urząd wdraża narzędzie oparte na sztucznej inteligencji, które analizuje treść, wygląd i kod stron i wskazuje ekspertom elementy do sprawdzenia. Ocenę prawną i tak robi człowiek, ale narzędzie pozwala urzędowi szybko przeglądać dużą liczbę stron. Wśród ukaranych są nie tylko Amazon czy Zalando, ale też sklep arkadie.pl działający w modelu dropshippingu.

Jakie przepisy zakazują dark patterns w Polsce w 2026 roku?

AktCo obejmujeKogo dotyczy
Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowymWprowadzanie w błąd działaniem i zaniechaniem, także samym sposobem prezentacji (art. 5–6); czarna lista m.in. fałszywej presji czasu (art. 7 pkt 7), nierzetelnej dostępności (pkt 18), fałszywego „gratis” (pkt 20), opinii (pkt 25–26); praktyki agresywne, w tym bariery utrudniające rezygnację (art. 8 ust. 3 pkt 3)Każdy przedsiębiorca sprzedający konsumentom
Ustawa o prawach konsumentaZwrot płatności za domyślnie zaznaczone dodatki (art. 10), łączna cena z kosztami dostawy i innymi opłatami (art. 12 ust. 1 pkt 5), przycisk „zamówienie z obowiązkiem zapłaty” — bez niego umowa nie zostaje zawarta (art. 17 ust. 2–4)Każdy sklep internetowy
Przepisy o informowaniu o cenach (Omnibus)Najniższa cena z 30 dni przed obniżką przy każdej informacji o promocjiKażdy, kto ogłasza obniżki
RODO i Prawo komunikacji elektronicznejZgoda dobrowolna, konkretna i jednoznaczna, wycofanie równie łatwe jak wyrażenie (art. 7 ust. 3 RODO); zgoda na cookies (art. 399 PKE) i na marketing elektroniczny (art. 398 PKE)Każdy, kto zbiera zgody lub używa cookies
Akt o usługach cyfrowych (DSA), art. 25Zakaz interfejsów wprowadzających w błąd lub manipulujących — tylko tam, gdzie nie działają już przepisy o nieuczciwych praktykach i RODOWyłącznie platformy internetowe (np. marketplace’y), z wyłączeniem mikro- i małych przedsiębiorstw (art. 19)
Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentówSankcje: do 10% obrotu za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (art. 106 ust. 1 pkt 4) i do 2 mln zł dla osoby zarządzającej, która umyślnie do niej dopuściła (art. 106b)Przedsiębiorcy i ich zarząd

Najczęstsze nieporozumienie dotyczy DSA. Art. 25 aktu o usługach cyfrowych jest najbardziej znanym zakazem dark patterns w UE, ale obowiązuje dostawców platform internetowych — serwisów, które publikują treści użytkowników, jak marketplace’y. Własny sklep na WooCommerce zwykle platformą w tym rozumieniu nie jest, a mikro- i małe platformy są z tego przepisu wyłączone. Dla sklepu kluczowe pozostają ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym i ustawa o prawach konsumenta — i to na ich podstawie zapadają decyzje UOKiK.

Digital Fairness Act — co jest pewne w listopadzie 2026 r.?

Przy unijnym akcie o uczciwości cyfrowej Komisja konsultowała m.in. zwodnicze interfejsy, subskrypcje, personalizację i marketing influencerów. Według briefingu Biura Analiz Parlamentu Europejskiego z października 2026 r. Komisja przewidziała projekt na czwarty kwartał 2026 r.; w konsultacjach 69% respondentów zgłosiło trudności z rezygnacją z umów zawartych online (EPRS, „Towards a digital fairness act”). Na dzień 8 listopada 2026 r. projektu jeszcze nie opublikowano; po publikacji czekają go negocjacje w Parlamencie i Radzie. Na decyzje projektowe w sklepie nie ma to dziś wpływu — wzorce opisane niżej są zakazane na podstawie obowiązujących przepisów.

Sprawy UOKiK: za co sklepy i platformy już odpowiadały

DataFirmaWzorzecRozstrzygnięcie
18.09.2023Bak Drop (arkadie.pl, bigotka.pl)Licznik promocji, który codziennie zaczynał odliczanie od nowa; ukrywanie, że sklep jest tylko pośrednikiemKara
27.03.2024Amazon EULicznik „Zamów w ciągu 2 godz. 38 min.” bez gwarancji dostawy, „liczba dostępnych sztuk: 2”, przycisk „Kup teraz”, choć umowa powstawała dopiero przy wysyłcePonad 31 mln zł kary (UOKiK), decyzja nieprawomocna w dniu ogłoszenia
22.05.2024BOLD LLC (interviewme.pl)Płatność za pobranie CV, która okazywała się odnawianą subskrypcją; informacja drobnym, jasnym drukiem na szarym tleZarzuty
27.05.2025Azagroup (renee.pl, born2be.pl)Kody rabatowe stosowane bez przerwy, „szalona środa”, zegary odliczające czas promocji wciąż od nowaPrawie 15 mln zł kary (UOKiK), decyzja nieprawomocna w dniu ogłoszenia
12.01.2026Zalando, TemuBrak lub manipulowanie najniższą ceną z 30 dni, rabat liczony od ceny „regularnej”Kary dla obu spółek
23.09.2026IneaOpłaty za wcześniejsze rozwiązanie umowy wyższe niż pozostały abonament; płatna usługa antywirusowa włączana bez wyraźnej zgodyKara i nakaz zwrotu opłat
26.10.2026LegimiDarmowy okres próbny uruchamiany przyciskiem „Zamawiam”, który nie mówił, że potem zacznie się płatny abonamentZarzuty; grozi kara do 10% obrotu (UOKiK)
28.10.2026Holiday Park & ResortCena „za noc” liczona tak, jakby nocowało 9 osób, obowiązkowe sprzątanie przedstawiane jako „wybrane ulepszenie”, opłaty za media pominięte w rezerwacjiPostępowania (UOKiK)
5.11.2026R4E, Paweł GilSprzedaż fałszywych opinii, m.in. do wizytówek GoogleKary, także dla osób zarządzających

Wniosek dla małego sklepu: urząd ocenia nie tylko treść, ale też kolor, wielkość czcionki i kolejność ekranów. W sprawie Amazona problemem była szara czcionka na białym tle na dole strony, w sprawie interviewme.pl — drobny, jasny druk, w sprawie Holiday Park — kwota wyróżniona większą czcionką nad ceną całkowitą.

Katalog 12 wzorców: dlaczego są ryzykowne i co zrobić zamiast

1. Fałszywy licznik czasu i „promocja tylko dziś”

Ryzyko: twierdzenie, że oferta będzie dostępna bardzo krótko, gdy to nieprawda, jest zakazane zawsze (art. 7 pkt 7). Licznik, który po wyzerowaniu startuje od nowa, to dokładnie sprawy Bak Drop i Azagroup.

Zamiast: licznik tylko do prawdziwej daty końca promocji zapisanej w regulaminie; po tej dacie cena wraca do poprzedniej, a licznik znika. W WooCommerce najprościej powiązać go z datami zaplanowanej promocji produktu.

2. „Zostały ostatnie 2 sztuki”, gdy magazyn jest pełny

Ryzyko: fałszywy komunikat o stanie magazynu to wprowadzanie w błąd co do dostępności produktu (art. 5 ust. 3 pkt 1), a nierzetelna informacja o dostępności, mająca skłonić do zakupu na gorszych niż rynkowe warunkach, jest na czarnej liście (art. 7 pkt 18). W sprawie Amazona urząd zakwestionował m.in. wyświetlaną liczbę dostępnych sztuk.

Zamiast: komunikat „mało sztuk” wyłącznie z rzeczywistego stanu magazynu (zarządzanie stanem w WooCommerce, próg niskiego stanu), bez wtyczek losujących liczby.

3. Fałszywe opinie i zmyślony dowód społeczny

Ryzyko: zamieszczanie lub zlecanie nieprawdziwych opinii i twierdzenie, że opinie są od kupujących, bez ich weryfikacji, to praktyki z czarnej listy (art. 7 pkt 25–26). Okienka „ktoś z Poznania właśnie kupił” czy „12 osób ogląda teraz”, jeśli dane są zmyślone, to rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji (art. 5).

Zamiast: opinie tylko od zweryfikowanych kupujących, z informacją, jak je weryfikujesz, i z widocznymi negatywnymi; szczegóły w tekście o opiniach produktów w WooCommerce. Liczniki aktywności — tylko z prawdziwych danych albo wcale.

4. Pozorne obniżki

Ryzyko: rabat liczony od ceny, której nikt nie płacił, albo brak najniższej ceny z 30 dni przed obniżką — za to ukarano Zalando i Temu.

Zamiast: najniższa cena z 30 dni wszędzie, gdzie pojawia się obniżka: na liście produktów, karcie, w koszyku, w newsletterze i reklamie. Jak to ustawić — w tekście o Omnibusie w WooCommerce.

5. Ukryte koszty i cena „w kawałkach” (drip pricing)

Ryzyko: sklep musi podać łączną cenę z podatkami oraz koszty dostawy i inne opłaty (art. 12 ust. 1 pkt 5 ustawy o prawach konsumenta), a pominięcie ich w ofercie może być zaniechaniem wprowadzającym w błąd (art. 6 ust. 4 pkt 3). Obowiązkowe opłaty przedstawiane jako dodatek albo pominięte w rezerwacji (sprzątanie, media) to schemat ze sprawy Holiday Park.

Zamiast: opłaty obowiązkowe wliczone w cenę od pierwszego ekranu, koszt dostawy widoczny na karcie produktu, zero niespodzianek w podsumowaniu. Ukryte koszty to też jeden z błędów opisanych w tekście o checkoucie, który traci klientów.

6. Domyślnie zaznaczone płatne dodatki i dorzucanie do koszyka

Ryzyko: na każdą dodatkową płatność potrzebna jest wyraźna zgoda; jeśli sklep założył ją przez domyślnie zaznaczoną opcję, konsument może żądać zwrotu (art. 10 ustawy o prawach konsumenta). UOKiK kwestionował automatyczne włączanie płatnych usług m.in. w sprawach Inea, Vectry i UPC.

Zamiast: ubezpieczenie, przedłużona gwarancja, ekspresowa wysyłka czy pakowanie na prezent — odznaczone; klient zaznacza sam, a podsumowanie pokazuje każdy dodatek osobną pozycją.

7. Ukryta subskrypcja i „darmowy” okres próbny

Ryzyko: przy subskrypcji trzeba podać łączną cenę za okres rozliczeniowy (art. 12 ust. 1 pkt 5), a przycisk uruchamiający okres próbny, po którym zaczyna się płatny abonament, musi jednoznacznie informować o obowiązku zapłaty — to zarzut wobec Legimi. Informacja o odnawianiu drobnym drukiem to sprawa interviewme.pl.

Zamiast: przy przycisku: cena po okresie próbnym, data pierwszej płatności i sposób rezygnacji, np. „Zaczynam 7 dni za darmo — potem 29 zł/mies., rezygnujesz w panelu”. Dobra praktyka: przypomnienie e-mailem przed pierwszym obciążeniem. Więcej o modelu w tekście o subskrypcjach w WooCommerce.

8. Przycisk zamówienia, który nie mówi, że płacisz

Ryzyko: przycisk składania zamówienia musi być oznaczony słowami „zamówienie z obowiązkiem zapłaty” lub równoważnym, jednoznacznym sformułowaniem — inaczej umowa nie zostaje zawarta (art. 17 ust. 3–4). „Dalej” czy „Potwierdź” nie spełniają tego wymogu, a samo „Zamawiam” przy okresie próbnym UOKiK zakwestionował w sprawie Legimi. Odwrotny problem: „Kup teraz” w sprawie Amazona sugerował zawarcie umowy, które w rzeczywistości następowało dopiero przy wysyłce.

Zamiast: „Zamawiam i płacę” albo „Kupuję i płacę” na ostatnim przycisku, a regulamin zgodny z tym, co mówi interfejs.

9. Rezygnacja trudniejsza niż zakup (roach motel)

Ryzyko: uciążliwe lub niewspółmierne bariery utrudniające wypowiedzenie umowy czy odstąpienie od niej to okoliczność, którą ustawa każe brać pod uwagę przy ocenie, czy praktyka jest agresywna (art. 8 ust. 3 pkt 3); w sprawie Inea presją ekonomiczną były opłaty za rozwiązanie umowy wyższe niż pozostały abonament. Dla platform DSA wprost wymienia rezygnację trudniejszą niż subskrypcja.

Zamiast: rezygnacja online, w tym samym kanale i w podobnej liczbie kroków co zakup; najwyżej jeden ekran z ofertą zatrzymującą i wyraźnym przyciskiem „Anuluję subskrypcję”; potwierdzenie e-mailem. Osobnym obowiązkiem jest przycisk odstąpienia od umowy.

10. Zawstydzanie odmową (confirmshaming)

Ryzyko: „Nie, dziękuję, wolę płacić więcej” czy „Nie zależy mi na zdrowiu” — UOKiK wymienia emocjonalne, zawstydzające komunikaty wśród technik dark patterns, nad których wykrywaniem pracuje. Ocena zależy od kontekstu, ale taki przekaz łatwo dokłada się do zarzutu presji.

Zamiast: neutralne „Nie, dziękuję” o tej samej wadze co „Tak”.

11. Natrętne okna i powiadomienia (nagging)

Ryzyko: pop-up newslettera przy każdej wizycie, ponawiane prośby o zgodę na powiadomienia i maile „ostatnia szansa” wysyłane bez zgody. Uciążliwe nakłanianie do zakupu e-mailem lub telefonicznie, niewywołane przez konsumenta, jest na czarnej liście praktyk agresywnych (art. 9 pkt 3), a marketing elektroniczny wymaga uprzedniej zgody (art. 398 PKE).

Zamiast: limit wyświetleń okna, zapamiętanie odmowy na dłużej, wysyłka tylko do osób z udokumentowaną zgodą. Zasady zgód i automatyzacji — w tekście o newsletterze w małej firmie i sklepie.

12. Podchwytliwe zgody i baner cookies z ukrytą odmową

Ryzyko: zaznaczone domyślnie zgody marketingowe, zgoda „w pakiecie” z regulaminem, podwójne zaprzeczenia („Nie chcę nie otrzymywać ofert”) i baner z wielkim „Akceptuję” obok ukrytej odmowy. RODO wymaga zgody dobrowolnej i jednoznacznej, a jej wycofanie ma być równie łatwe jak wyrażenie (art. 7 ust. 3); zgodę na cookies reguluje art. 399 PKE.

Zamiast: osobne, niezaznaczone pola z prostym zdaniem w trybie twierdzącym, akceptacja regulaminu oddzielnie od marketingu, baner z równorzędnymi przyciskami „Akceptuję” i „Odrzucam” — szczegóły w tekście o banerze cookies zgodnym z prawem.

Jak sprawdzić własny sklep? Checklista przed Black Friday 2026

Makiety ekranów na tablecie oraz karteczki Mobile-first i WCAG 2.2
Makiety ekranów na tablecie i karteczki z hasłami „Mobile-first” i „WCAG 2.2”

Black Friday wypada w tym roku 27 listopada — to tydzień, w którym liczniki, „ostatnie sztuki” i dopłaty w koszyku pojawiają się najczęściej. Przejdź ścieżkę zakupową jak klient, najlepiej na telefonie, i sprawdź:

  1. Każdy licznik odlicza do prawdziwej daty z regulaminu promocji i nie startuje od nowa — sprawdź następnego dnia w oknie prywatnym.
  2. Komunikaty o niskim stanie pochodzą z magazynu, a nie z wtyczki losującej liczby.
  3. Powiadomienia „ktoś właśnie kupił” i „X osób ogląda” — wyłączone albo oparte na rzeczywistych danych.
  4. Opinie: tylko zweryfikowani kupujący, informacja o weryfikacji, negatywne widoczne.
  5. Najniższa cena z 30 dni przy każdej obniżce: lista, karta, koszyk, mailing, reklama.
  6. Koszt dostawy i opłaty obowiązkowe widoczne przed koszykiem; brak pozycji dopisywanych na końcu.
  7. Wszystkie płatne dodatki odznaczone.
  8. Ostatni przycisk: „Zamawiam i płacę” lub „Zamówienie z obowiązkiem zapłaty”.
  9. Subskrypcje: cena po okresie próbnym i data pierwszej płatności przy przycisku; rezygnacja online.
  10. Zgody osobne i niezaznaczone; baner cookies z równorzędnym „Odrzucam”.
  11. Pop-upy z limitem wyświetleń i neutralnym przyciskiem odmowy.
  12. Zrzuty ekranu ścieżki zakupowej z datą — dokumentacja, jak wyglądał interfejs w czasie promocji.

Więcej o przygotowaniu sklepu na ten tydzień — od hostingu po regulamin promocji — w checkliście Black Friday 2026. Pokrewny mechanizm, czyli hasła ekologiczne obiecujące więcej, niż mówią warunki, omawia tekst o greenwashingu w opisach produktów.

Artykuł porządkuje przepisy z perspektywy projektowania sklepu i nie jest poradą prawną — przy konkretnej kampanii lub regulaminie warto skonsultować się z prawnikiem.

Z naszej praktyki

Przegląd ścieżki zakupowej robimy na telefonie, z nagraniem ekranu: od reklamy lub wyniku wyszukiwania do maila z potwierdzeniem. Każdy element presji — licznik, stan magazynu, okno z aktywnością innych klientów — sprawdzamy pod kątem jednego pytania: skąd pochodzi ta liczba? Jeśli z wtyczki, która ją generuje, a nie ze sklepu, element znika. Liczniki wiążemy z datami zaplanowanej promocji w WooCommerce, żeby po jej końcu nie dało się ich przypadkiem zostawić.

Drugi stały punkt to dokumentacja: przed większą kampanią zapisujemy zrzuty kluczowych ekranów i treść regulaminu promocji. W testach A/B porównujemy uczciwe warianty — czytelniejszą informację o dostawie, prostszy formularz — zamiast mocniejszej presji, bo przewaga zbudowana na presji znika przy pierwszej kontroli.

Projekt i audyt ścieżki zakupowej pod kątem zwodniczych wzorców — liczniki, dodatki, przyciski, zgody, subskrypcje — wykonujemy przy wdrożeniach i modernizacjach sklepów internetowych WooCommerce. Na start możesz sprawdzić sklep naszym narzędziem do audytu strony www.

FAQ — dark patterns w sklepie

Czy licznik czasu do końca promocji w sklepie internetowym jest legalny?

Tak, jeśli odlicza do prawdziwego końca promocji zapisanego w jej zasadach, a po tym terminie cena wraca do poprzedniej. Zakazane jest twierdzenie, że oferta potrwa bardzo krótko, gdy to nieprawda (art. 7 pkt 7 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym). UOKiK karał sklepy za liczniki, które po wyzerowaniu zaczynały odliczanie od nowa.

Czy art. 25 DSA o dark patterns dotyczy mojego sklepu internetowego?

Zwykle nie, bo art. 25 aktu o usługach cyfrowych obowiązuje dostawców platform internetowych, takich jak marketplace’y, a mikro- i małe platformy są z niego wyłączone (art. 19). Własny sklep odpowiada za zwodnicze wzorce na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, ustawy o prawach konsumenta i RODO. Jeśli sprzedajesz przez marketplace, za swoją ofertę i jej opis odpowiadasz Ty.

Jaka kara grozi za dark patterns w sklepie?

Prezes UOKiK może nałożyć karę do 10% obrotu za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, a na osobę zarządzającą, która umyślnie do niej dopuściła, do 2 mln zł (art. 106 i 106b ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Do tego dochodzą skutki cywilne: zwrot płatności za domyślnie zaznaczone dodatki, a przy źle opisanym przycisku zamówienia umowa w ogóle nie zostaje zawarta. Decyzje UOKiK są publikowane, często z obowiązkiem poinformowania o nich klientów.

Czy mogę wyświetlać komunikat „zostały tylko 3 sztuki”?

Tak, jeśli liczba pochodzi z rzeczywistego stanu magazynu i jest aktualna. Problemem są wtyczki, które losują liczby lub pokazują niski stan niezależnie od magazynu — to wprowadzanie w błąd co do dostępności produktu. W WooCommerce bezpieczniej włączyć zarządzanie stanem i próg niskiego stanu niż dokładać osobny „licznik FOMO”.

Czy Digital Fairness Act już obowiązuje?

Nie. Na 8 listopada 2026 r. Komisja Europejska nie opublikowała jeszcze projektu, który zapowiadała na czwarty kwartał 2026 r., a po publikacji musi on przejść negocjacje w Parlamencie Europejskim i Radzie. Większość dark patterns jest jednak zakazana już dziś na podstawie obowiązujących przepisów o nieuczciwych praktykach, prawach konsumenta i RODO.

Źródła

Autor: Adrian Kamiński — Websky Studio, Poznań. Projektujemy i wdrażamy sklepy WooCommerce, w których liczniki, stany magazynowe i przyciski mówią klientowi prawdę — bo to jedyna wersja, która przechodzi kontrolę.

Twoja opinia

Czy ten artykuł był pomocny?

Jedno kliknięcie — pomaga mi wybierać kolejne tematy.

Udostępnij artykuł

Newsletter Websky

Nowe wpisy prosto na maila.

Raz w miesiącu — konkrety o WordPressie, WooCommerce, SEO i AI. Zero spamu, wypisujesz się jednym kliknięciem.

  • Case studies z polskich wdrożeń
  • Checklisty i szablony do pobrania
  • Zmiany w Google i WordPressie w pigułce

Dane trafiają wyłącznie do Websky Studio. Wypisujesz się jednym kliknięciem w każdej wiadomości.

Web design & UX

Projekt, który prowadzi do kliknięcia.

Typografia, siatka i rytm strony ustawione pod jeden cel: żeby klient od razu wiedział, gdzie kliknąć i co kupić.

Zobacz ofertę stron